KONGRE AÇIŞ KONUŞMASI: "Tıp Etiğinden Biyoetiğe" Doç. Dr. Yeşim Işıl Ülman Türkiye Biyoetik Derneği ve Düzenleme Kurulu Başkanı Sayın Rektör, Sayın Dekan, Sayın Başkan, Sayın Hocalarımız, Sayın Anabilim Dalı Başkanları, Sayın Konuklarımız, Sevgili Üyelerimiz, Değerli Katılımcılar Türkiye Biyoetik Derneği V. Tıp Etiği Kongresi’ne Hoşgeldiniz! Ankara Üniversitesi Deontoloji Anabilim Dalı işbirliğinde hazırladığımız Kongremizin alt başlığı ve ona ayırıcı özellik katan ismi Tıp Etiğinden Biyoetiğedir. Bu kavram ve süreç, hazırlıklarımızın başlangıcından itibaren toplantımızın ana kurgusunu oluşturmuş, ufkunu çizmiştir. Buradan hareketle kongremizin kapsamı ve ana temaları Biyoetik, Araştırma Etiği, Sağlık Etiği, Etik ve Felsefe, Tıp ile Sağlık, Diş Hekimliği Etiği, Eczacılık Etiği, Veteriner Hekimliği Etiği, Hemşirelik Etiği, Tıp Etiği Tarihi, Sağlık Hukuku gibi geniş perspektifle oluşturulmuştur. V. Tıp Etiği Kongresini hazırlarken, saydam, yapıcı ve demokratik ilişkiler ağı çerçevesinde, bu sürece emeğini, bilgisini, tecrübesini, zamanını katan arkadaşlarımızın enerjilerini tam bir sinerjiye çevirme yöntemini uyguladık. Bu süreç zarfında benimle gönül ve fikir birliği eden gerçekten emek veren dostlarıma minnetimi ifade etmek isterim. Tıp etiği temel olarak ahlaki değer ve yargıların tıp alanına uygulanmasını inceleyen bir disiplindir. Ancak bu Hipokratik ahlak yaklaşımının da üzerinde, klinik ortamda ortaya çıkan değer sorunlarını saptama, inceleme, çözüm önerileri sunarak, karar üretme sürecini ele alan klinik etiği de kapsar. Bunu yaparken bilim, tarih, felsefe, sosyoloji, teoloji disiplinlerine de başvuran uygulamalı bir meslek etiğidir. Biyoetik kavramı, biyoloji ve tıp alanlarındaki teknolojik gelişmelerin ve ilerlemelerin beraberinde getirdiği etik çatışmalar, sorunlar üzerine tartışmak, çözüm bulmakla uğraşan felsefi bir çalışma alanını niteler. Dünya üzerindeki canlı varlıkların tümünü ilgilendiren bu tür sorunlar üzerinde düşünmeyi, tartışmayı temel uğraş alanı edindiği için tıp etiğinden ayrılır ve onu da içine alarak tüm canlı varlıkları ilgilendiren etik sorunsallarla meşgul olur. Biyoetikçi, yaşam ve sağlık bilimlerinde, biyoteknoloji, tıp, felsefe, siyaset bilimi, hukuk, sosyoloji, tarih ve ilgili alanlarda ortaya çıkan etik sorunlara ilgi duyar. Tıp etiğinden daha fazla olarak biyoetik, bilim felsefesinden yararlanarak, biyoteknolojiye eleştirel gözlükle bakmak gibi daha geniş kapsamlı bir alanı işaret eder. Günümüzde uluslararası arenada da tıp etiğinin meslek içi dar alanından çıkılarak, biyoetiğin geniş kamusal, toplumsal platformlara doğru uzanan dünyasına geçiş süreci tartışılmaktadır. Önümüzdeki on yıllık dönemde tıp etiğinden biyoetiğe evrilen değişim sürecinin verimli sonuçlarının ortaya çıkacağı öngörülmektedir. Bu gelişim çizgisi iki temel nitelikte kendini göstermektedir. İlk olarak, biyoetik perspektifle karar verme süreci giderek daha fazla benimsenmektedir. Profesyoneller ve akademisyenler tartışma - çözüm yolları önerme ve karara ulaşma aşamalarında biyoetiğin zenginliğinden daha çok yararlanma gayretindedirler. Örneğin Dünya Sağlık Örgütü Helsinki Bildirgesi’nin gözden geçirilmesi sürecinde bu yöntemi uygulanmıştır. Kurumlar giderek daha fazla ölçüde bu yönteme başvurmaktadırlar. Bu sürecin ikinci önemli yönü insan hakları hukuku ve dilini biyoetiğe yeniden eklemlemektir. Çağdaş biyoetiğin Nuremberg Kodu ile başlamış olduğu düşünüldüğünde insan hakları kavramının temel dinamiklerinin akademik ve profesyonel tartışmalara daha çok nüfuz etmesi şaşırtıcı değildir. İnsan hakları hukuku Britanya yasalarına eklenmiş, Avrupa Konseyi kararlarında daha çok etkili olmaya başlamış; BM AIDS insiyatifi, UNAIDS, BM küresel sağlık politikaları, uluslararası tıbbi yardımlar gibi global programlarda daha fazla etkili hale gelmiştir. İnsan Hakları perspektifinin yakın gelecekte biyoetik alanında karar ve siyasa üretme sürecinde çok güçlü bir rol oynayacağı öngörülmektedir. 1994 tarihinde kurulmuş Türkiye Biyoetik Derneği’nin beşinci kongresini hazırlarken yukarıda değindiğim perspektifle bu toplantıyı gerçekleştirmeyi amaçlamıştık. Toplantımıza gelen bildirilerin ve bu bildirilerin toplandığı ana başlıkların incelenmesi bu arzumuzun değerli katılımcılarca da paylaşıldığını göstermektedir. Sözlerime son verirken kongremizin gerçekleşmesine katkıda bulunanları huzurunuzda anmak isterim. Öncelikle nezaketi, asaleti, çalışma arkadaşlarını yüreklendiren yaklaşımı, felsefeyi ve etiği yaşama biçimi olarak özümsemesi ile bizlere her zaman model olmuş Kongre Başkanımız Sayın Prof. Dr. Yaman Örs’e teşekkür ederim. Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’ne ve Tıp Fakültesi Dekanlığına, Deontoloji Anabilim Dalı’na bize sundukları olanaklar için teşekkürlerimizi ifade etmek isterim. Bildiri özetlerini inceleyip değerlendirerek hakemli bir bilimsel toplantı yapmamızı sağlayan Kongre Bilim Kurulu üyelerine tek tek teşekkür ederim. Uzun yoldan Ankara’ya gelip Kongremize zenginlik katan değerli akademisyenlere, değerli konferansçılarımıza, hocalarımıza müteşekkiriz. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı’na, Gazi Üniversitesi’ne, Klinik Araştırmalar Derneği’ne, Geriatri Derneği’ne, Ankara ve İstanbul Tabip Odalarına, Bayındır Hastanesi’ne, TEB 2. Bölge Ankara Eczacı Odası’na, Mustafa Nevzat İlaç Firmasına, Novartis Klinik Araştırmalar Departmanı’na destekleri için teşekkür ediyorum. Türkiye Biyoetik Derneği Yönetim Üyesi arkadaşlarıma ve Kongre Düzenleme Kurulu üyelerine, bizim dünyaya açılan kapımız web sayfası yöneticiliğine, Film Ekibine teşekkür etmeyi borç biliyorum. Hep birlikte yapıcı, üretken, düzeyli bir bilimsel tartışma ortamı sağlamak hedefimizdi. Katkılarınız ve varlığınız ile toplantımız sonunda bu amacı gerçekleştirmiş olmanın mutluluğunu yaşıyoruz. |
||
| Başkanların sunuşu | ||
| Kurullar | ||
| Genel bilgiler | ||
| Amaç ve yöntem | ||
| Özet | ||
| Kayıt | ||
| Bilimsel program | ||
| Geriatri ve Etik kursu | ||
| Önemli tarihler | ||
| İletişim | ||
| I. duyuru | ||
| Kongre afişi | ||
| II. duyuru | ||
|
KONGREDEN GÖRÜNÜMLER |
||
| I. gün | ||
| II. gün | ||
| III. gün | ||
| SUNUMLAR | ||
| Klinik Araştırmalarda Etik Kurullar | ||
| Klinik Araştırmalarda Etik İhlaller | ||
| Tıbbi Bakımla Birleşik Klinik Araştırma | ||
| CDBI Activities | ||
| Doç. Dr. Yeşim Işıl Ülman | ||
| Türkiye Biyoetik Derneği ve Düzenleme Kurulu Başkanı |
||
| TÜRKİYE
BİYOETİK DERNEĞİ V. TIP ETİĞİ KONGRESİ AÇILIŞ KONUŞMASI Prof.Dr. Yaman Örs Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji A. D. Üniversitemizin ve Fakültemizin Sayın Yeni Yöneticileri, Değerli Katılımcılar ve Toplantının Çalışkan Düzenleyicileri, Hepinize Günaydın, Herkes Hoş Geldi... Kuruluşundaki yaklaşıma göre Derneğimiz, “Biyoetik” teriminin en geniş, en kapsamlı anlamının ışığında çalışacak; insanın, kendisi de içinde olmak üzere tüm canlılarla olan ilişkilerindeki ahlaki değer sorunlarıyla ilgilenecekti. Buradan yola çıkarak ve dünya genelinde gözlediğimiz gibi, bu alanda bir yandan felsefe etkinliğinin bir dalı olarak etik’in gelenekselleşmiş diyebileceğimiz konuları tartışılabilecek; öte yandan çok değişik uğraşların etikleri de ele alınabilecekti. Ancak bu amaç, yine genelde gözlenen bir durum ve Derneğin kurucularının başta tıp olmak üzere ilkece sağlık uğraşlarından gelmesinin bir sonucu olarak, pek gerçekleşmedi. Sonuçta da Derneğimiz, daha çok bir tıp ya da biyotıp etiği derneğinin etkinlik biçimini üstlendi. Ancak bu, kuşkusuz “mutlak” bir durum değildi. Derneğin değişik etkinliklerine ve yayınlarına bakılacak olursa, bunlarda yalnızca tıbbi etik sorunlarının değil, “biyoetik” teriminin ilk çıkış noktasına uygun biçimde “doğal çevre ve öteki canlılar”la ilişkilerimizin ortaya çıkardığı ahlaki değer sorunları ile diş hekimliği, veteriner hekimlik vb. sağlık uğraşlarının etik konularının da gündeme geldiğini görüyoruz. Öte yandan bu etkinliklerde, toplumbilimcilerin, hukukçuların, felsefecilerin ve ilgili başka alanlardan olanların da yer aldığını gözlüyoruz. Gözleyebildiğim ve çıkarabildiğim ölçüde diyebilirim ki, Biyoetik alanının dünyadaki gelişmesinde de genel görünüm bundan değişik değildir. Bu kongreye ise, bu alanın çok yönlü ya da boyutlu, çok “disiplinli” niteliği, “Tıp Etiğinden Biyoetiğe” başlığının, toplantının ana konularının ve yapılacak sunuşların başlıklarının gösterdiği gibi önemli ölçüde yansımıştır. Bu açıdan yine bu kongrenin, Derneğin bundan sonraki çalışmalarına, etkinliklerine etkisi açısından önemli ve genelde istenen bir değişikliğin başlangıcı olacağı düşünülebilir. Tıp etkinliği bağlamında da Biyoetiğe yöneliş, kongre çantalarınızdaki bir çağrıda sözü edilen ve UNESCO’nun katkısıyla gelecek yıl İsrail’de gerçekleştirilecek olan bir toplantının başlığında da kendini göstermektedir: “Hastanelerdeki Biyoetik Kurulları”. Biliyoruz ki, şu anda da yaygın olarak kullanıldığını söyleyebileceğimiz “Etik Kurulları” terimindeki “etik” terimi, ilkece “Tıbbi Etik”i anlatmaktadır. Bu çağrıda dile getirilen açıklamalarda ayrıca, biyoetik kurulları bağlamında “sağlık bilimleri, canlılık bilimleri ve yeni sağlık siyasalarının etik boyutları”ndan söz açılmaktadır; ancak bu tanımsal anlatım, kuşkusuz bu kurullarla ilgili daha geniş bir tanımdır ve bağlam olarak hastanelerle sınırlı değildir. Kongre başkanlığıma değinmem gerekirse, bu benim böyle bir konumu ilk üstlenmem olacak ki bu da “başkanınız” için kuşkusuz anlamlı bir durumdur. Böyle bir seçimi yaptıkları için Dernek Yönetim Kurulumuza çok teşekkür ederim. Bir önceki yönetim kuruluna da, beni, Ankara Tabip Odası’nın Füsun Sayek Bilim ve Hizmet ödülüne aday göstermiş oldukları için burada teşekkür etmeliyim. Ve daha önceki yönetim kurulu üyelerimize de içten teşekkürlerimi sunmalıyım. Çünkü o zamanki Dernek Başkanımız Porf. Dr. İlter Uzel, Derneğin benim için bir armağan kitabını çıkarmasını önermiş; bu kitap da, Sevgili Selim, Serap ve Nüket’in zaman içinde yoğun çabaları ve çalışmaları sonucu hazırlanmıştı. Görmüş olduğunuz gibi, çantalarınızdaki ağırlık büyük ölçüde onların içinde bu kitabın bulunmasından ileri gelmektedir! Burada kendilerine gerçekten teşekkür edeceğim arkadaşlarım arasında kuşkusuz başta Yönetim ve Düzenleme Kurullarının Başkanı Doç. Dr. Yeşim Işıl Ülman’la Genel Sekreterimiz Yrd. Doç. Dr. Tamay Başağaç Gül olmak üzere özverili çalışmalarından dolayı bu kurulların üyelerine ve değerli katkılarından dolayı Bilim Kurulunun üyelerine, bu arada katkıları bulunan gençlere kendi adıma ve izin verirseniz sizlerin adına da çok teşekkür ediyorum. Bunun yanında, Kongremizin Onursal Başkanı olan Üniversitemiz yeni Rektörü Sayın Prof. Dr. Cemal Taluğ ile burada onu temsil eden, alanımızdan gelen üyemiz ve yeni Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Yasemin Oğuz’a; onlarla birlikte, kongreye Tıp Fakültesi’nin kapılarını açan ve elindeki olanakları bize sunan, Fakültemizin üç gün önce görevini devreden bir önceki dekanı ve yine onursal başkan Prof. Dr. İlhan Erden’e teşekkürlerimi, teşekkürlerimizi sunuyorum. Bu arada, toplantının, oturumların gerçekleşmesinde emekleri geçen Fakültemiz çalışanlarına da teşekkürlerimizi bildiriyorum. Toplantımızı ses ve görüntü boyutlarında varsıllaştıran tüm değerli sanatçılarımıza, burada ayrıca takdir ve teşekkürlerimi bildirmek istiyorum. Eldeki “verilere” bakınca, kongremizin başarılı geçeceğinden kuşkum bulunmuyor. Bunun yanında, bu kongreyle ilişkilendirilerek dün gerçekleştirilen ve çok başarılı olduğunu duyduğumuz “Geriatri ve Etik” kursunun düzenleyicilerine ve konuları işleyen öğretim üyelerimize kutlamalarımı ve teşekkürlerimi iletmek isterim. Kongrenin son gününde bize birer konuşma yapacak değerli üç konuk konuşmacımız, sırasıyla Prof. Dr. Lennart Nordenfelt, Prof. Dr. Henk ten Have ve Prof. Dr. Ergun Sunay’a da yine hepimizin adına içten teşekkür ederim. Bu üç konuğumuzdan Profesör Nordenfelt şu anda aramızda bulunmaktadır. Avrupa Tıp ve Sağlık Felsefesi Derneği (European Society for Philosophy of Medicine and Health Care)’in 1999 yılında Linköping’de yapılan yıllık toplantısında, ilk akşamki açılışta katılımcıları geldikleri ülkelerin dillerindeki “hoş geldiniz”le karşılayan bu değerli konuğumuza ben de İsveç’çe (doğru söylemeye çalışarak) “Välkomna” (okunuşu: “vEElkOmna”) diyorum. Herkese içten başarı dileklerimle... |
||
| Prof.Dr. Yaman Örs | ||
| Kongre Başkanı Türkiye Biyoetik Derneği Kurucu üyesi |
||